Berlin Pergamon Müzesi - 1
Nereden başlamalı, nasıl anlatmalı? Bergama adını almadan önce, zamanının Kaiser Friedrich Museum’unun (bugünün Bode Museum’u) bir ek binası / tamamlayıcısı olarak tasarlanmış. Mimari olarak duruşunda pek bir estetik olmasa da Alman Milliyetçiliği’nin kalelerinden biri gibi durduğu yadsınamaz. Antik Yunan mimarisinin izlerini taşısa da etrafına o hissiyatı yaymakta oldukça başarısız. Bildiğiniz hantal yapı fakat içindeki eserler için tasarlandığından, içinde gezerken binanın kabalığı hissiyatını unutuveriyorsunuz. Alfred Massel ve Ludwig Hoffman tarafından Carl Humann‘ın keşfettiği Bergama Zeus Sunağı için tasarlanan yapı… Arkeoloji biliminin kurucuları Almanlar, bu müze ile cümle aleme hava atmaktan geri kalmazlar. Haksız da sayılmazlar zira antik çağın en önemli eserlerinden bazılarını bünyesinde bulunduruyor.
Müze’ye adım atar atmaz sizi koleksiyonlara ait türlü tanıtım nesneleri karşılıyor. Meşhur Zeus Sunağı (Pergamon Altar) , Milet Pazar Kapısı (Markttor von Milet), müthiş güzellikteki İştar Kapısı (Ištar-Tor), İslam Sanat Eserleri Müzesi (Museum für Islamische Kunst - müze içinde müze); Hitit, Asur, Babil, Pers eserlerinin şahikalarının bulunduğu Ortadoğu Müzesi (Vorderasiatisches Museum - yine müze içinde müze) ve hemen yanındaki Nefertiti‘nin müthiş güzelliği ile ikamet ettiği Mısır Müzesi‘ni de kapsayan Antikensammlung.
Helenistik dünyanın en mükemmel eseri olarak kabul gören Bergama/Zeus Altar’ı… Helenistik dünyanın en güçlü krallığı, Pergamon Krallığı’nın sanatsal olarak adeta tavana vurduğu eser. Heykeltraşlık tarihinin tartışmasız en güzel eseri… Kocaman bir yapı… Olympos Tanrıları’nın ve Gigantlar’ın Savaşı.
Carl Humann aslında bir demiryolu mühendisi fakat arkeologluğu da var. İzmir’in kuzeyinde demiryolu çalışmaları sürerken bu çalışmaları sırasında bölgede geziler düzenliyor. Bu gezilerin bir tanesinde Dikili dolaylarında bir yerleşim keşfediyor. Bu sırada yerli halk da çıkan mermerleri kireç yapmakla meşgul. Bunun üzerine derhal bir Kaiser Friedrich Museum’u durumdan haber ediyor ve zamanın Osmanlı Padişahı’ndan (2. Abdülmahid) alınan/koparılan izinle bölgede kazılar başlıyor. Bölge halkının elinde kireç olmaktan kurtuluyor bir nevi Pergamon. Bu süreçte Zeus sunağının keşfi yaşanıyor. Zamanın Asari Atika ek yönetmeliğine göre arkeolojik kazılarda ele geçen buluntular 1/3 oranında paylarla kazı yapan kurumun, devletin ve mülk sahibinin mülkiyetinde sayılıyor. Bu işin erbabı Almanlar, safım Osmanlı yönetimini ikna ederek 10-15 kilometrelik (kesin sayı nedir bilemiyorum) demiryolu karşılığında devletin ve mülk sahibinin (mülk sahibi hazine olduğundan) paylarını alıyorlar, yani tamamını almış oluyorlar. Ele geçen eserler paketlenerek Dikili limanından, Almanya’ya doğru yola çıkarılıyor ve doğdukları topraklara bir daha dönmemecesine veda ediyorlar… İşte, günde binlerce insanın gezmek için önünde kuyruk olduğu Bergama Sunağı’nın Anadolu’dan götürülüşünün kısa bir hikayesi. Tüm bu kazılar gerçekleştirilmeden önce ele geçen bir kaç parça da daha önce bahsettiğim Ashmolean Müzesi’nde sergilenmiş, uzunca ilginç hikayesini şu makaleyi indirerek inceleyebilirsiniz: Michael Vickers, “The Thunderbolt of Zeus: Yet More Fragments of the Pergamon Altar in the Arundel Collection“, American Journal of Archaeology, Vol. 89, No. 3 (Jul., 1985), pp. 516-519. Bütün hikayenin ayrıntılarını öğrenmek için Carl Humann ölünceye kadar O’nun asistanlığını yapan Theodor Wiegand‘ın eşiyle birlikte yazdığı Halbmond im letzten Viertel. Briefe und Reiseberichte aus der alten Türkei von Theodor und Marie Wiegand (Hilal ve Son Çeyrek. Theodor ve Marie Wiegand’ın Eski Türkiye Gezi Raporları ve Mektupları. Son Çeyrek ifadesi ile Osmanlı’nın son dönemi kastediliyor.) eserini okuyabilirler. Ayrıca Priene eserleri de alabildiğine göz doldurmakta. Helenistik çağ sanatının gövde gösterisi gibi. (Video 1: Pergamon Altar)
free video player & video platform - interactive video, online video solution: video player, video editor - kaltura
wordpress video - wordpress plugin for integrated video on video blogs, and video tools
Theodor Wiegand‘ın çalıştığı yerler ise oldukça fazla: Anadolu’da, Yunanistan’da, Lübnan’da, Suriye’de ve Ürdün’de sayısız araştırmaya ve kazıya katılmış. Kendisi ayrıca Milet’in müthiş güzellikteki Pazar Kapısı’nı Bergama Müzesi’ne kazandıran kişi. Milet Pazar kapısının da talihsizliği çoktur. 2. Dünya Savaşı sırasında tahrip olmuş ve ardından tekrar onarılmıştır. Onarımın hatalı olduğu anlaşılınca tekrar sökülmüş ve tekrar onarılmağa başlamıştır. Günümüzde halen bu onarımı sürmekte… Sergilenemeğe tekrar ne zaman başlanır bilemiyorum.
İştar Kapısı, Babil’in iç şehire açılan sekizinci kapısı. Büyük bir çoğunluğun ismini Matrix isimli filmden bildiği 2. Nebuchadnezzar tarafından Babil Tanırıçası İştar adına yaptırılmış. Tek kelime ile betimlemek gerekirse, “muhteşem” demek zorundayım. İ.S. 6. y.y.’a kadar Dünya Harikaları’ndan biri olarak sayılmış, sonradan niye çıkarıldı da yerine başkası konuldu bilemiyorum ama araştırıp yazacağım. Rober Koldaway’in başkanlığı’ndaki ekibin büyük bir kazı çalışması ile gün yüzüne çıkardığı, daha sonra Bergama Müzesi’nde sergilemeğe başladığı harika güzellik. Eser bu kadar güzel olunca kapanın elinde kalmış denilebilir. Aslan, Boğa ve Ejder kabartmalarının bir kısmı İstanbul Arkeoloji Müzesi’nde görülebilir. Benzer diğer parçaları da dünyanın çeşitli müzelerine dağılmış durumda. Sonuç olarak gezerken gözlerinizin gördüğü güzelliğe hayran kalıyorsunuz. (Video 2: İştar Kapısı)
free video player & video platform - interactive video, online video solution: video player, video editor - kaltura
wordpress video - wordpress plugin for integrated video on video blogs, and video tools
Müzenin daha etraflıca eleştirisini ve buna ek olarak Ortadoğu Müzesi, İslam Sanatı Müzesi ve Antikensammlung’u ve ayrıca Nefertiti’nin o akıl almaz güzelliğini bir diğer yazıda anlatmağa çabalayacağım. Katkılarınız olursa da çok sevinirim.
Aşağıda, müzede uyduruk makinemle çektiğim fotoğraflara da göz gezdirebiliriniz. Harika güzellikte değiller ama kafabızda bir fikir oluşması için yeterli olacağını düşünüyorum.
Related posts: / Benzer girdiler:
